+

              

Korzonki, lumbago, postrzał, reumatyzm, dyskopatia, połamanie, pogięcie, wygięcie, lumbalgia, łupanie, ischialgia. Nazw dolegliwości bólowych związanych z chorobami kręgosłupa lędźwiowego jest i tak mniej, niż możliwych przyczyn bólu.

Około 50% osób dorosłych cierpi na okresowe bóle korzeniowe – głównie odcinka lędźwiowego. U 20% dorosłych pacjentów dolegliwości te są przyczyną
nawracającej niezdolności do pracy. Wielu z nich z powodu nasilenia i uporczywości bólów korzeniowych (a także tzw. objawów ubytkowych) staje się trwałymi inwalidami.

Trudności w ustaleniu prawidłowej diagnozy i tym samym prawidłowego leczenia wynikają z anatomicznego „splątania” w kręgosłupie wielu tkanek. Dolegliwości określane jako zespoły bólowe kręgosłupa mogą mieć swoją przyczynę w chorobie rdzenia kręgowego, korzeni i splotów nerwowych, elementów kostnych kręgosłupa, krążków (dysków) międzykręgowych, powięzi, mięśni oraz naczyń otaczających kręgosłup, jak również połączeń elementów kostnych kręgosłupa z innymi elementami szkieletu (żebrami i kośćmi miednicy).

Ze względu na to, że przez rdzeń i korzenie nerwowe przechodzą nerwy czuciowe i ruchowe, w obrazie chorób kręgosłupa wyróżnia się objawy tak zwane wytwórcze oraz objawy  ubytkowe. Objawami wytwórczymi są przede wszystkim dolegliwości bólowe, zaś objawami ubytkowymi nazywamy ubytki funkcji, powodujące spadek sprawności lub pełną niesprawność części ciała zaopatrywanych objętymi chorobą korzeniami i nerwami obwodowymi. Wśród objawów ubytkowych najczęściej występują niedowłady i porażenia kończyn, zaniki mięśniowe, zanik odruchów fizjologicznych, ale mogą być nimi również takie „egzotyczne” dolegliwości, jak nietrzymanie moczu lub stolca, bądź też niemoc płciowa.

Przyczynami dolegliwości określanych jako korzeniowe mogą być najróżniejsze schorzenia: ostre i przewlekłe procesy zapalne, schorzenia zaliczane do reumatoidalnych, gruźlica,
urazy, zespoły poprzeciążeniowe, nowotwory, zmiany zwyrodnieniowowytwórcze kręgów, zmiany zwyrodnieniowe i dehydracja krążków międzykręgowych, osteoporoza, zmiany
fizjologicznych krzywizn kręgosłupa, niedokrwienie elementów kręgowych, wtórne do innych schorzeń zmiany krzywizn kręgosłupa (np. przy skróceniu kończyny dolnej, patologiach stawów kończyn dolnych i stawów krzyżowo-biodrowych), wrodzone wady układu nerwowego i kręgosłupa.

Prawda, że lekarz musi się trochę nagłowić, aby postawić właściwą diagnozę? Ze względu na najczęstsze występowanie skupimy się głównie na opisie zespołów korzeniowych odcinka lędźwiowego. Pomocna w diagnostyce jest statystyka, gdyż pomijając pourazowe bóle kręgosłupa (wiązane z konkretną przyczyną już przez samego pacjenta) przekonuje, że znakomita większość bólów korzeniowych jest efektem zmian o charakterze dyskopatii lub zmian stawów międzywyrostkowych. Kolejne kilka procent to zmiany zapalne korzeni nerwowych (powiązane z atypowymi znacznymi obciążeniami lub przechłodzeniem okolicy lędźwiowej), a u pacjentów starszych również osteoporoza, szczególnie ze złamaniami kompresyjnymi kręgów. U osób około 20 r.ż. należy pamiętać o możliwości aseptycznej martwicy kręgów oraz o możliwości wad wrodzonych odcinków lędźwiowego i krzyżowego, będących częstymi przyczynami dolegliwości bólowych odcinka lędźwiowego.

Wydaje się, że przynajmniej z lokalizacją przyczyny nie powinno być problemu. Niestety nie jest to takie proste. Dolegliwości bólowe z odcinka szyjnego kręgosłupa mogą promieniować do głowy, pozostawać jako dolegliwości ograniczone do szyi, promieniować do obu rąk, ale również mogą się ograniczać tylko do zawrotów głowy i utrat świadomości. Nieco łatwiej jest w zakresie odcinka piersiowego – tutaj korzenie odpowiadają za unerwienie praktycznie na wysokości odpowiadającej wysokości odejścia korzenia od rdzenia kręgowego. Żeby nie było zbyt łatwo – część korzeni współtworzy splot słoneczny i próby lokalizacji korzeniowej dolegliwości z zakresu jego unerwienia nie są łatwe nawet dla
doświadczonego diagnostyka.

W odcinku lędźwiowym kręgosłupa umiejscowione są korzenie zaopatrujące głównie jamę brzuszną, podbrzusze i nogi, dlatego też najczęściej odczuwany przez pacjenta zespół korzeniowy obejmuje bóle odcinka lędźwiowego z promieniowaniem dolegliwości do jednej bądź obu nóg. Ze względu na czas trwania dolegliwości korzeniowe umownie dzieli się
na ostre (do 3 miesięcy) i przewlekle (powyżej 3 miesięcy). Wyróżnia się również 3 rodzaje dolegliwości bólowych w przebiegu schorzeń kręgosłupa i otaczających go tkanek:
1. Ból rzutowany. Jest to ból rozlany, rozległy, często nietypowy dla lokalizacji procesu chorobowego. Najczęściej jest on efektem podrażnienia struktur otaczających kręgosłup i korzenie nerwowe.
2. Ból korzeniowy. Ból przeszywający, bardzo silny, dobrze ograniczony i z reguły odpowiadający ściśle zakresowi unerwienia korzeni/nerwów zajętych przez proces chorobowy. Głównymi przyczynami tego bólu są stany zapalne, ucisk, niedokrwienie.
3. Radikulopatia. Ból będący efektem uszkodzenia i nieprawidłowej stymulacji nerwów czuciowych. Może on mieć charakter pieczeń, drętwień, mrowień, cierpnięć, bolesnych skurczy.