+

              

Współczesny świat – coraz bardziej rozpędzony, zautomatyzowany, naszpikowany techniką – zamiast przyjaznego, staje się dla nas wrogi i niebezpieczny.
Media wciąż informują nas o kataklizmach, nieszczęściach i tragediach, które dotykają wielu spośród nas. Wszechobecne kamery sprawiają, że codziennie uczestniczymy w czyjejś rozpaczy.

Jesteśmy istotami wrażliwymi, smutek i dramat drugiego człowieka stają się naszym smutkiem i dramatem. Jesteśmy społeczeństwem przygnębionym i zalęknionym. Coraz więcej osób zgłasza się do mojej praktyki lekarza rodzinnego z pytaniami: Jak żyć z tym wszechogarniającym lękiem? Jak ci ludzie – uczestnicy wielkich traum (zamach na WTC w Nowym Jorku, Hala Targowa w Katowicach, autokar pod Grenoble) mogą „unieść swój krzyż”? Czy będą mogli żyć normalnie? Wyjaśnijmy więc sobie dziś problemy psychicznych następstw sytuacji kryzysowych i sposoby wychodzenia z nich.

Reakcja
Psychologia kliniczna i psychiatria używają określenia reakcja kryzysowa wówczas, gdy człowiek znajduje się w sytuacji tak silnego obciążenia psychicznego, najczęściej na skutek  nagłych wydarzeń lub kumulacji stresu, iż grozi to załamaniem się mechanizmów regulacji. Nie wystarczają bowiem w tej sytuacji znane sposoby walki z obciążeniami.

Takimi wydarzeniami, stresorami mogą być:
• Katastrofy naturalne: trzęsienia ziemi, powodzie.
• Katastrofy nieumyślnie wywołane przez człowieka: pożary, wypadki drogowe, wypadki przemysłowe, katastrofy lotnicze.
• Katastrofy wywołane umyślnieprzez człowieka: terrorystyczne zamachy bombowe, tortury, bitwy.
• Gwałt
• Groźby wobec członków rodziny
• Napady
• Utrata pracy
Choć w piśmiennictwie klinicznym podkreśla się, że sama reakcja kryzysowa nie jest patologiczna, to jednak sytuacja kryzysowa zawiera wyjątkowo duże prawdopodobieństwo wystąpienia zjawisk patologicznych. Analiza dotyczy jednak przede wszystkim dynamiki reakcji kryzysowej. Do charakterystycznych jej objawów należą:
1. Powtórne przeżywanie stresującego wydarzenia, co może oznaczać: – nawracające i uporczywe, a przy tym przykre, przypominanie wydarzenia, np. u małych dzieci często powtarzająca się zabawa, w której są wyrażane tematy związane z urazem,
– nawracające przykre sny na temat urazu psychicznego,
– nagłe zachowania lub uczucia, spowodowane jak gdyby powracaniem traumatycznego wydarzenia; obejmują uczucie powtórnego przeżywania sytuacji, omamy, złudzenia i oddzielne obrazy scen związanych z wydarzeniem, „odbicie”, również takie, które pojawiają się na jawie lub wtedy, gdy osoba znajduje się w stanie zatrucia,
– silne napięcie wywołane każdym wspomnieniem o wydarzeniu lub nawet przedmiotem, który się z tym wydarzeniem kojarzy.
2. Unikanie bodźców związanych z wydarzeniem lub ogólna utrata wrażliwości na bodźce. Wyraża się to poprzez:
– zapominanie o wydarzeniu,
– unikanie działań lub sytuacji, które mogłyby wywołać wspomnienie o wydarzeniu,
– unikanie myśli lub uczuć związanych z wydarzeniem,
– utratę zainteresowań ważnymi czynnościami, np. pracą lub szkołą,
– derealizację i depersonalizację (psychiczne wyparcie – „to nie byłem ja” – przeżyte wydarzenia obserwujemy z boku jako osoba trzecia),
– niezdolność do normalnego przeżywania emocji (unikanie bliższych kontaktów z ludźmi, niemożność tworzenia trwałych, szczerych związków).
3. Przetrwałe objawy wzmożonego pobudzenia:
– trudności w zasypianiu,
– drażliwość,
– zaburzenia koncentracji,
– nadmierna pobudliwość,
– przesadna reakcja na bodźce,
– nadmierna czujność.

Przystosowanie
Po ostrej reakcji emocjonalnej występuje faza przystosowania, która może mieć postać częściowego rozwiązania problemu lub zachowania kompromisowego, ale może także wystąpić patologiczna i utrwalona reakcja nerwicowa, depresyjna lub agresywna. Jeśli wymienione wyżej objawy utrzymują się przez co najmniej miesiąc, uznajemy je za przejaw patologii i klasyfikujemy jako zespół pourazowy. Nie u wszystkich ofiar występują objawy zespołu pourazowego.

Mogą mieć na to wpływ następujące czynniki:
1. Osobowość:
– silny lub słaby obraz własnego ja,
– optymizm lub pesymizm,
– szeroki zakres mechanizmów obronnych.
2. Istnienie lub brak choroby psychicznej w wywiadzie – u osób z zaburzeniami nerwicowymi, z lękami, z cechami paranoi nastąpi utrwalenie i pogłębienie objawów choroby psychicznej.
3. Wsparcie społeczne – znacznie lepiej radzą sobie ludzie, znajdujący oparcie w osobach bliskich lub mający możliwość uzyskania profesjonalnej pomocy, gorzej natomiast ci, którzy
są izolowani lub samotni.
4. Wierzenia religijne.