+

              

Mowa jest jednym z najważniejszych aspektów funkcjonowania człowieka jako istoty myślącej. Nie jest to umiejętność wrodzona, człowiek nabywa jej w trakcie swojego rozwoju, przy czym jej rozwój jest wolniejszy niż rozwój innych sfer rozwoju psychoruchowego dziecka.

Dzięki rozumieniu mowy dziecko poznaje otaczający je świat, a dzięki umiejętności mówienia może wyrażać swoje myśli, pragnienia i uczucia. Poprawny rozwój mowy jest podstawą rozwoju osobowości dziecka. Jeżeli mowa rozwija się prawidłowo, prawidłowo będzie się też rozwijać myślenie i inne procesy. Kształtowanie i rozwój mowy ma związek z rozwojem społecznym.
Dzięki kontaktom dziecka z otoczeniem rozwój ten jest przyspieszony, bogaci się słownictwo, rozwija się dojrzałość dziecka do podjęcia nauki. Rozwój mowy trwa kilka lat i w jego przebiegu Leon Kaczmarek wyodrębnia pewne okresy, których trwanie u dziecka normalnie rozwijającego się można w przybliżeniu określić jako: okres melodii – od urodzenia do 1 roku życia, okres wyrazu – od 1 do 2 roku życia, okres zdania – od 2 do 3 roku życia, okres swoistej mowy dziecięcej – od 3 do 7 roku życia.

Rozwój mowy
Prawidłowo rozwijające się dziecko to takie, które w wieku 6 miesięcy gaworzy, czyli „produkuje” sylaby. Gdy skończy rok używa około 5 słów. W drugim roku życia rozwój mowy przebiega bardzo intensywnie i dwulatek etykietuje niemal wszystko, co znajdzie się w zasięgu jego wzroku. Używa już prawie 300 słów, a rozumie znacznie więcej. Pod koniec pojawiają się już pierwsze zdania. Trzylatek wymawia już około 1000 słów. Buduje zdania proste i złożone. W ciągu następnych trzech lat dziecko doskonali artykulację i poznaje nowe słowa, coraz sprawniej składając je w zdania. W wieku 6-7 lat mowa u dziecka powinna być już w pełni rozwinięta. Jeżeli w tym wieku dziecko nie osiągnie wystarczającej sprawności komunikacyjnej musi być najczęściej odroczone od obowiązku szkolnego. Dlatego tak ważne jest ustalenie przyczyny zaburzeń mowy u dziecka i wdrożenie odpowiedniej terapii przed tym okresem życia.
Rozwój mowy nie u wszystkich dzieci przebiega jednakowo – u jednych szybciej, u drugich wolniej, co przejawia się późniejszymi początkami mowy i późniejszym przyswajaniem sobie
wymowy pewnych głosek. Stopień rozwoju mowy zależy od wielu czynników, m.in. od wpływu środowiska, w którym dziecko wychowuje się. Inaczej będzie rozwijała się mowa dziecka przebywającego w zakładzie opiekuńczym, rodzinie patologicznej, a inaczej w rodzinie, która dostarcza dobrych wzorów do mówienia. Stopień rozwoju mowy zależy również od zdolności pedagogicznych rodziców oraz psychofizycznego rozwoju dziecka. U chłopców częściej dochodzi do późniejszego rozwoju mowy i różnych zaburzeń mowy.

Zaburzenia
W przypadku mowy zaburzenie może przejawiać się długotrwałym lub zupełnym brakiem rozwoju mowy, poważnym opóźnieniem, postępującym się obniżaniem poziomu rozwoju, całkowitą lub częściowa utratą wcześniej już opanowanych umiejętności. Czynniki, które wpływają na prawidłowy rozwój mowy możemy podzielić na wewnętrzne, do których zaliczamy:
– prawidłowo funkcjonujący słuch (fizyczny, fonematyczny, muzyczny),
– sprawnie działający ośrodkowy układ nerwowy (mobilny mózg i wydolna pamięć),
– właściwie funkcjonujący obwodowy układ nerwowy, mięśniowy oraz kostne układy narządów mowy (budowa anatomiczna),
i zewnętrzne, czyli:
– prawidłowe warunki środowiskowe i wychowawcze.
Genowefa Demel wyróżnia trzy grupy dzieci z nieprawidłowym rozwojem mowy:
1) mówienie z opóźnieniem, chociaż wymowa jest od razu prawidłowa,
2) mowa we właściwym czasie, ale nieprawidłowa,
3) mowa z opóźnieniem i długo nieprawidłowa.

Przyczynami opóźnienia mowy mogą być czynniki dziedziczne, zły zgryz, brak naturalnego pędu do mowy i do naśladownictwa, osłabienie uwagi i ogólnej sprawności motorycznej
wszystkich mięśni – w tym mięśni narządów mowy. Takie dzieci z reguły później siadają, stają i chodzą. Bardzo duże znaczenie ma prawidłowo funkcjonujący słuch i prawidłowy rozwój
ośrodkowego układu nerwowego. U dzieci z ADHD często dochodzi do zaburzeń rozwoju mowy.

Znajomość przyczyn zaburzeń mowy warunkuje ustalenie właściwej diagnozy i zastosowanie odpowiednich metod rehabilitacji. Dzieci z wymową zupełnie niezrozumiałą powinny być
przebadane przez wielu specjalistów: foniatrę i ortodontę, laryngologa, psychologa, czasami również przez neurologa i psychiatrę dziecięcego.

Skutki zaburzeń
Wady wymowy powodują niekorzystne dla dziecka następstwa, gdyż mogą opóźniać jego ogólny rozwój.
1) Utrudniają lub uniemożliwiają nawiązywanie kontaktu z otoczeniem. Dzieci z wadą wymowy, zwłaszcza dużą, zaczynają unikać towarzystwa rówieśników i wzrasta u nich niechęć do
mówienia. Często dzieci takie uważane są za nieposłuszne, nie zgłaszają się do odpowiedzi.

Wolą one uchodzić za nieprzygotowane do lekcji i dostać złą ocenę niż narażać się na kpiny ze strony kolegów.
2) Utrudniają naukę, gdyż trudności w mówieniu mają swoje odzwierciedlenie w pisaniu i czytaniu. Te same przyczyny, które wywołują wadliwą wymowę mogą powodować błędy
w pisaniu (dysgrafię) i czytaniu (dysleksję).
3) Mogą przysporzyć dziecku wielu przykrych przeżyć ( np. jąkanie) i przyczynić się do powstawania problemów w postaci nerwic i fobii szkolnych.
4) Zaburzenia mowy na etapie kształtowania się jej rozumienia zubażają psychikę dziecka o możliwość rozumienia poleceń oraz reakcji językowych.

Jeżeli dziecko nie rozumie wszystkich informacji, staje się często powodem konfliktów, np. w przedszkolu lub szkole.

Jest albo nadpobudliwe, agresywne albo odwrotnie – jest zahamowane i przyjmuje postawę bierną.
5) Sprzyjają rozwijaniu się u dziecka takich cech, jak nieśmiałość, skrytość. Dziecko czuje się niepełnowartościowe.
6) Uniemożliwiają wybór ulubionego zawodu. Mądra postawa rodziców, wychowawców i terapeutów oraz odpowiednie ukierunkowanie w wyborze przyszłego zawodu może sprawić, że
nie będzie to dla dziecka ciosem.

Rodzice, a także osoby pracujące z dzieckiem z zaburzeniami mowy muszą pamiętać o integrowaniu dziecka ze środowiskiem. Jest to bardzo ważne, gdyż tylko wtedy można mówić o odpowiednich warunkach do prawidłowego rozwoju jego osobowości