+

              

Życie współczesnego człowieka jest pełne pośpiechu i zmian, wyzwań i zagrożeń. Żeby normalnie funkcjonować, każdy z nas musi przetworzyć i zrozumieć tysiące informacji. Warunki życia mobilizują nas do nieustannej aktywności i codziennie otrzymujemy dużą dawkę stresu. Nie jesteśmy w stanie wyeliminować go ze swojego życia. Skazani na niego musimy umieć sobie z nim radzić i korzystać z tego, co jest w nim pozytywne.

Stres jest zdarzeniem trudnym, przykrym i niepożądanym, wywołującym napięcie, niepokój, lęk i inne nieprzyjemne emocje. Naukowo stres określa się jako odpowiedź organizmu na czynniki, które zakłócają jego równowagę. Chodzi tu zarówno o równowagę dotyczącą stanu zdrowia, jak też psychologiczną, czyli poczucie komfortu psychicznego. Bez względu na rodzaj czynnika wywołującego stres (np. ból, utrata pracy) objawy stresu są podobne i można je zaobserwować
w trzech płaszczyznach.

Trzy płaszczyzny objawów stresu
• Objawy fizjologiczne: przyspieszony puls, wzmożone pocenie się, mocniejsze bicie serca, podwyższone ciśnienie tętnicze krwi, zaciśnięte gardło, napięcie mięśni, płytki oddech, zgrzytanie zębami, zaciśnięte szczęki.
• Objawy psychologiczne: trudności z koncentracją, z podejmowaniem nawet drobnych decyzji, utrata pewności siebie, irytacja lub częste wpadanie w złość, nadmierny apetyt („zajadanie stresu”), zamartwianie się lub niepokój, nieuzasadniony strach lub wręcz panika.
• Objawy zachowania: tiki nerwowe, manieryzmy (obgryzanie paznokci, podrygiwanie nogą), utrata apetytu lub uczucie ciągłego głodu, bezsenność lub ospałość, zwiększone spożycie alkoholu lub używanie środków odurzających, palenie tytoniu, zwiększone spożycie leków, nieuzasadniona agresja, nieostrożna jazda samochodem.

Stres powodujący optymalny poziom napięcia jest zjawiskiem pozytywnym. Zwiększa koncentrację uwagi, wpływa dodatnio na zapamiętywanie (zwiększa efektywność, zwłaszcza pamięci świeżej) działa stymulująco i przyczynia się do osiągania sukcesów. Nadmierny stres demobilizuje natomiast nasze zachowania, jest przyczyną dekoncentracji i porażek, a w konsekwencji powoduje wiele zaburzeń i chorób organizmu (np. nadciśnienie tętnicze, zawał mięśnia serca).

Sposób przeżywania stresu i podatność na niego są zależne od osoby, która go doświadcza. Te same czynniki mogą być dla jednych bardzo stresujące, dezorganizujące zachowanie, a dla innych są zupełnie niegroźnie. Czynniki wywołujące stres mogą pochodzić zarówno ze środowiska zewnętrznego, jak też być wytworem naszej osobowości. Pewne cechy charakteru zwiększają podatność na stres. Są to m.in. niecierpliwość, nadmierna ambicja, nadmierna aktywność, perfekcjonizm, agresywność. Istnieje grupa czynników obiektywnie szkodliwych, które zawsze naruszają równowagę organizmu, ale są i takie, które stresują tylko nas.

Czynniki środowiskowe wywołujące stres to: tłok, zanieczyszczenie środowiska, ekstremalne zimno lub gorąco, nadmierne spożycie kawy i herbaty (zawierających kofeinę i teinę), nikotyna, narkotyki, spożycie dużej ilości słodyczy, nadmiar soli, nadwaga, nieprawidłowa dieta, ciężka praca fizyczna i umysłowa, powodująca ciągłe przeciążenie. Wiele zdarzeń życiowych może wywołać stres. Najczęściej powodują go wydarzenia określane jako krytyczne, np. śmierć, choroba, kalectwo, utrata pracy czy rozwód. Ale również sytuacje przyjemne, pożądane przez nas, niosą stres, np. ślub, poród, osiągnięcia osobiste, wakacje, uroczystości rodzinne, święta.

Źródłem stresu są również nasze obowiązki, tak zawodowe, jak i rodzinne. Oceniamy, że nasze zadania przerastają nasze możliwości (jest nam za trudno), mamy zbyt wiele do zrobienia w zbyt krótkim czasie (za dużo, za szybko). Obowiązki pochłaniają tak dużo czasu, że nie wystarcza nam go na odpoczynek, a czasem nawet na odpowiednio długi sen. W konsekwencji pojawia się przemęczenie i niechęć do działania.

W sytuacji, kiedy czas staje się w naszym życiu wartością deficytową, najważniejsze jest racjonalne nim gospodarowanie.

Na początek warto sprawdzić, jak wykorzystujemy nasz czas w ciągu doby. W tym celu należy podzielić działania, które wykonujemy, na trzy grupy:
• czynności podstawowe (mycie, jedzenie, sen),
• czynności związane z wykonywaniem obowiązków (praca, dom),
• odpoczynek i relaks.